Karacadağ’ın bitki zenginliği saha çalışmalarıyla araştırılıyor
Şanlıurfa’nın Karacadağ bölgesinde uzun süredir saha araştırmaları yürüten gazeteci Sedat Kıran, bölgenin bitki çeşitliliğini ve bu bitkilere halk arasında verilen yöresel isimleri kayıt altına alma çalışmalarını sürdürüyor. Yaklaşık iki yıldır devam eden araştırma kapsamında Karacadağ’ın Şanlıurfa, Diyarbakır ve Mardin illeriyle bağlantılı geniş coğrafyasında incelemeler gerçekleştiriliyor. Siverek, Viranşehir, Derik, Çınar ve Ergani başta olmak üzere çok sayıda ilçe ile bu ilçelere bağlı köylerde yürütülen çalışmalarda, bugüne kadar yaklaşık 800 ile 900 arasında bitkinin yöresel isimleri ve kullanım amaçları saha gözlemleriyle kayıt altına alındı.
Bitkilerin yöresel adları farklı bölgelerde karşılaştırılıyor
Sedat Kıran’ın yürüttüğü çalışmanın dikkat çeken yönlerinden birini, aynı bitkinin farklı yerleşimlerde farklı isimlerle anılıp anılmadığının belirlenmesi oluşturuyor. Karacadağ çevresindeki köylerde yaşayan vatandaşlardan alınan bilgiler, sahada gözlemlenen bitkilerle karşılaştırılarak yöresel adlandırmaların mümkün olduğunca çapraz biçimde teyit edilmesi amaçlanıyor. Böylece yalnızca bitkilerin varlığının değil, halk arasında hangi adlarla bilindiğinin, geçmişten günümüze hangi amaçlarla kullanıldığının ve bölgesel bilgi birikiminin de kayıt altına alınması hedefleniyor. Geniş bir coğrafyaya yayılan çalışma, farklı yerleşimlerde yaşayan insanların doğayla kurduğu ilişkinin izlerini de ortaya koyuyor.
Geniş coğrafya nedeniyle araştırma süresi uzatıldı
Çalışmanın yürütüldüğü alanın genişliği ve araştırmanın daha kapsamlı bir niteliğe kavuşturulmak istenmesi nedeniyle saha çalışmasının süresinin bir yıl daha uzatılmasına karar verildi. Karacadağ’ın farklı noktalarında, birbirinden uzak köylerde ve geniş kırsal alanlarda sürdürülen araştırmaların daha fazla yerleşime ulaşması gerektiğini belirten Kıran, bu nedenle takipçilerine ve çalışmaya destek verenlere bir bilgilendirme yapma ihtiyacı duydu. Araştırmanın yalnızca belirli bir bölgeyle sınırlı kalmaması, mümkün olduğunca farklı yerleşimlerden bilgi toplanması ve elde edilen verilerin karşılaştırılması, çalışmanın kapsamının genişletilmesinde önemli bir unsur olarak öne çıkıyor.
Kaybolmaya yüz tutan yerel bilgiler kayıt altına alınıyor
Karacadağ çevresindeki köylerde yaşayan insanların bitkiler hakkındaki bilgileri, kuşaktan kuşağa aktarılan önemli bir kültürel miras niteliği taşıyor. Özellikle yaşlı kuşakların bildiği ancak genç nesiller arasında giderek daha az kullanılan yöresel bitki isimleri ve bitkilerin geleneksel kullanım biçimleri, zaman içerisinde unutulma riski taşıyor. Sedat Kıran’ın saha çalışması da bu sözlü birikimin kayıt altına alınmasına odaklanıyor. Araştırmada sadece bitkinin adı değil, yörede nasıl tanındığı ve hangi amaçlarla kullanıldığına ilişkin bilgilerin de derlenmesiyle bölgenin doğal ve kültürel hafızasının bir arada belgelenmesi amaçlanıyor.
“Bu proje, kaybolmaya yüz tutmuş bir değerin kayıt altına alınması ve binlerce yıllık bir hafızanın gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. Ortaya çıkacak eser, yalnızca bizim değil, bu çalışmaya katkı sunan insanların ve yarının kuşaklarının da eseri olacaktır.”
Köylerde yaşayan vatandaşların katkısı büyük önem taşıyor
Kıran, önümüzdeki dönemde gerçekleştirilecek saha çalışmalarında özellikle köylerde yaşayan vatandaşların desteğinin önemli olduğunu vurguluyor. Bölgedeki bitkilerin yöresel isimleri konusunda en güçlü bilgilerin, uzun yıllardır aynı coğrafyada yaşayan ve bu bitkileri günlük yaşamlarında tanıyan kişilerden elde edilebildiğine dikkat çekiliyor. Bu nedenle araştırmanın yeni döneminde farklı köylerden gelecek bilgiler, tanıklıklar ve yöresel adlandırmalar çalışmanın kapsamının genişlemesine katkı sağlayacak. Karacadağ’ın çok geniş bir alana yayılması nedeniyle her yerleşimin kendine özgü bilgi birikiminin araştırmaya dahil edilmesi, oluşturulması hedeflenen çalışmanın daha kapsamlı bir kaynak haline gelmesi açısından önem taşıyor.
Hedef, Karacadağ’ın bitki hafızasını gelecek kuşaklara aktarmak
Yaklaşık iki yıldır sürdürülen araştırmanın bir yıl daha devam edecek olmasıyla birlikte Karacadağ çevresindeki bitki çeşitliliği ve yöresel adlandırmalar konusunda daha geniş bir veri birikiminin oluşturulması bekleniyor. Şanlıurfa, Diyarbakır ve Mardin hattındaki geniş kırsal alanlarda sürdürülecek yeni saha çalışmalarıyla bugüne kadar ulaşılamayan yerleşimlere erişilmesi ve yöresel bilgilerin daha fazla kaynaktan doğrulanması hedefleniyor. Sedat Kıran’ın çalışması, doğada bulunan bitkilerin kayıt altına alınmasının yanı sıra bu bitkiler etrafında oluşan yerel kültürün ve sözlü hafızanın da belgelenmesini amaçlıyor. Çalışmanın tamamlanmasıyla ortaya çıkacak eserin, Karacadağ coğrafyasının doğal zenginliği ile yüzyıllar boyunca oluşmuş yöresel bilgi birikimini bir arada geleceğe taşıyan kapsamlı bir kaynak olması hedefleniyor. Haber Feyzi DONAN
