Sandıktaki Karmaşa: Tek Zarf Sisteminin Gizli Mağdurları
Türkiye’de yerel demokrasinin en uç noktası olan muhtarlık müessesesi, 2019 Mahalli İdareler Genel Seçimleri’nde uygulanmaya başlanan "tek zarf" sistemiyle büyük bir çıkmazın içine itildi. Büyükşehir, ilçe belediye başkanlığı ve meclis üyeliği pusulalarıyla aynı zarfa konulan muhtarlık oyları, teknik eksiklikler nedeniyle ciddi bir geçersiz oy dalgasına yol açtı. Vatandaşların bir zarfa sehven birden fazla muhtarlık pusulası koyması durumunda tüm iradenin yok sayılması, binlerce muhtar adayının hakkının yenmesine sebep oldu. Dönemin Tüm İstanbul Muhtar Dernekleri Federasyonu olarak yapılan uyarıların kulak ardı edilmesi, bugün muhtarlık seçimlerinin meşruiyet zeminini tartışmaya açan yapısal bir sorun olarak karşımızda duruyor.
Seçmenin Bilgi Eksikliği ve Uygulama Hataları
Dört farklı seçim türünün tek bir zarfa sığdırılmaya çalışılması, sadece teknik bir hata değil, aynı zamanda seçmen üzerinde büyük bir kafa karışıklığı yaratan uygulama eksikliğidir. Birçok vatandaşın muhtarlık oyunun ayrı bir zarfa konulacağını düşünerek sandıktan uzaklaşması veya muhtarlık pusulasını zarfa koymayı unutması, katılım oranlarını ve sonuçları doğrudan etkiledi. Tüm Muhtarlar Sendikası Genel Başkanı Selami Aykut, bu karmaşanın faturasının muhtarlık kurumuna kesilmeye çalışılmasını sert bir dille eleştiriyor. Aykut’a göre, 2019 seçimlerindeki tartışmalı sonuçların asıl faili muhtarlar değil, sistemdeki bu kronik ve öngörülebilir eksikliklerin ta kendisidir.
Adrese Dayalı Kayıt Sisteminde Muhtarın Devre Dışı Bırakılması
5490 sayılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi, yürürlüğe girdiği günden bu yana muhtarların denetim yetkisini elinden alarak yerel güvenlik ve seçmen dürüstlüğü konusunda büyük bir boşluk yarattı. Muhtarların süreçten tamamen dışlanması, mahallelerdeki nüfus hareketliliğinin takibini imkansız hale getirdi. Bu durum, özellikle seçim dönemlerinde hayalet seçmenlerin ve usulsüz adres taşımalarının önünü açan en büyük etkenlerden biri oldu. Eğer adres değişiklikleri sırasında muhtarların onay veya bilgilendirme mekanizması işleseydi, mahallelerin demografik yapısıyla oynanması bu kadar kolay ve kontrolsüz bir hal almayacaktı.
Noter Vekâletleri ve Usulsüz Seçmen Taşıma Sorunu
Muhtarların mahallelerine yeni giren veya mahalleden ayrılan seçmenlerden haberdar olmaması, yerel seçimlerin adaletine gölge düşüren "toplu adres taşıma" vakalarını körükledi. Özellikle noter vekâletleri aracılığıyla gerçekleştirilen toplu kayıt işlemleri, mahallelinin iradesini dışarıdan gelen müdahalelere açık hale getirdi. Genel Başkan Selami Aykut, muhtarların bu süreçte bilgilendirilmemesinin büyük bir idari hata olduğunu vurguluyor. Denetim yetkisi olmayan bir muhtarın, mahallesinde yaşanan usulsüzlükleri tespit etmesi beklenemezken, sistemin bu açığının siyasi partiler ve TBMM tarafından yıllardır görmezden gelinmesi, muhtarlık kurumunun işlevselliğine zarar veriyor.
TÜM-MUHTAR-SEN’den Radikal Çözüm Önerileri ve Talepler
Yaşanan bu tıkanıklığı aşmak adına Tüm Muhtarlar Sendikası, İçişleri Bakanlığı’na ve ilgili makamlara iki maddelik hayati bir çözüm paketi sundu. Sendikanın ilk talebi; muhtar adaylarının da belediye başkanları gibi seçim öncesinde Yüksek Seçim Kurulu’na (YSK) resmi başvuruda bulunarak onay almasıdır. İkinci ve en kritik talep ise, YSK tarafından tüm adayların yer aldığı "birleşik muhtarlık oy pusulası" bastırılmasıdır. Bu düzenlemeler hayata geçtiği takdirde, hem oy kullanma sürecindeki karmaşa sona erecek hem de muhtarlık seçimleri daha şeffaf, denetlenebilir ve adil bir yasal statüye kavuşacaktır.
Selami Aykut: "Yasal Düzenleme Olmadan Adalet Mümkün Değildir"
Genel Başkan Selami Aykut, muhtarlık kurumunun geleceği için yasal reformun kaçınılmaz olduğunu belirterek yetkililere şu sözlerle seslendi: “Siyasi partilere ve TBMM’ye defalarca dilekçe vermemize rağmen, seçim kanunlarında muhtarlıkla ilgili hiçbir düzenleme yapılmadığını üzülerek görüyoruz. Taleplerimiz nettir: Resmi adaylık onayı ve birleşik oy pusulası sistemi şarttır. Bu düzenlemeler yapılmadan muhtarlık seçimlerinin sağlıklı bir zeminde yürümesi mümkün değildir. Yönetim kurulu olarak hazırladığımız kapsamlı raporu İçişleri Bakanlığı’na ilettik; artık söz değil, icraat ve yasal güvence bekliyoruz. Muhtarlık makamı, sistemin eksikliklerine kurban edilemeyecek kadar kıymetlidir.” Haber Feyzi DONAN